یک مطالعه جدید روی موشها نشان میدهد که تنها چند روز مصرف رژیم غذایی سرشار از چربی اشباع ممکن است برای ایجاد مشکلات حافظه و التهاب مغز در افراد مسن کافی باشد.محققان به گروههایی از موشهای جوان و مسن به مدت سه روز یا سه ماه رژیم پرچرب دادند تا بررسی نمایند که مغز چقدر سریعتر از بقیه بدن به رژیم ناسالم واکنش نشان میدهد.
همانطور که بر اساس تحقیقات قبلی در مورد دیابت و چاقی انتظار میرفت، موشهایی که به مدت سه ماه رژیم غذایی پرچرب مصرف کردند، دچار مشکلات متابولیکی، التهاب روده و تغییرات قابل توجهی در باکتریهای روده شدند. در مقابل، موشهایی که فقط سه روز رژیم غذایی پرچرب داشتند، هیچ تغییر عمده متابولیکی یا گوارشی نشان ندادند.با این حال، محققان هنگام بررسی مغز دریافتند که تنها موشهای مسن، صرف نظر از اینکه سه روز یا سه ماه در رژیم غذایی پر چرب بودند، در تست های حافظه عملکرد ضعیفی داشتند و علائم التهاب مغز را نشان میدادند.
اثرات رژیم غذایی فراتر از چاقی
نویسنده ارشد این مطالعه و محقق مؤسسه پزشکی رفتاری دانشگاه ایالتی اوهایو، میگوید:نتایج این مطالعه، این ایده را که التهاب مرتبط با رژیم غذایی در مغز در حال پیر شدن، ناشی از چاقی می باشد را رد میکند. بیشتر تحقیقات در مورد اثرات غذاهای چرب و فرآوری شده بر روی مغز بر چاقی متمرکز بوده است، با این حال تأثیر تغذیه ناسالم، مستقل از چاقی، تا حد زیادی ناشناخته مانده است.رژیمهای غذایی ناسالم و چاقی با هم مرتبط هستند، اما جداییناپذیر نیستند. ما واقعاً به دنبال اثرات مستقیم رژیم غذایی بر مغز هستیم و نشان دادیم که ظرف سه روز، مدتها قبل از شروع چاقی، تغییرات التهابی عصبی عظیمی رخ میدهد.
تغییرات متابولیک در بدن همه حیوانات کندتر اتفاق میافتد و برای ایجاد اختلالات حافظه و تغییرات در مغز ضروری نیست. ما هرگز نمیدانستیم که التهاب مغز علت اصلی اختلالات حافظه ناشی از رژیم غذایی پرچرب می باشد. ” این تحقیق اخیراً در مجله Immunity & Ageing منتشر شده است.
چرا مغزهای افراد مسن آسیبپذیرتر می باشد؟
سالها تحقیق در آزمایشگاه بارینتوس نشان داده است که پیری باعث تغییر پروفایل التهابی مغز همراه با کاهش ذخیره سلولهای مغزی برای بازیابی میشود و یک رژیم غذایی ناسالم میتواند این وضعیت را در افراد مسن بدتر کند.
در این مطالعه، ۶۰٪ کالری رژیم پرچرب از چربی تأمین میشد، معادل طیف وسیعی از فستفودهای رایج. به عنوان مثال، دادههای تغذیهای نشان میدهد که حدود ۶۰٪ کالری یک ساندویچ دونفره دودی BLT با پنیر مکدونالد یا یک ساندویچ دونفره برگر کینگ با پنیر را چربی تشکیل میدهد.پس از اینکه حیوانات به مدت سه روز یا سه ماه تحت رژیم غذایی پرچرب قرار گرفتند، محققان دو نوع حافظه را که در افراد مسن مبتلا به زوال عقل مختل میشود را بررسی کردند:
1. حافظه زمینهای (وابسته به هیپوکامپ — مرکز اصلی حافظه مغز)
2. حافظه ترس شرطی (وابسته به آمیگدال — مرکز ترس و خطر مغز)
در مقایسه با حیوانات گروه کنترل که با غذای معمولی تغذیه می شدند و موشهای جوان با رژیم غذایی پرچرب، موشهای مسن تنها پس از سه روز مصرف غذای پرچرب، رفتارهایی را نشان دادند که بیانگر اختلال در هر دو نوع حافظه بود؛ این اختلال با ادامه رژیم غذایی پرچرب به مدت سه ماه ادامه یافت.
التهاب مغز و عدم تعادل سیتوکینها
محققان پس از سه روز رژیم پرچرب، تغییراتی در سطح سیتوکینها (پروتئینهای التهابی) در مغز موشهای مسن مشاهده کردند که نشاندهنده یک پاسخ التهابی نامنظم بود. حتی سه ماه بعد از مصرف رژیم پرچرب، سطوح برخی از سیتوکین ها تغییر کرد اما همچنان نامنظم باقی ماند و مشکلات شناختی ادامه یافت. «انحراف از نشانگرهای التهابی پایه، یک پاسخ منفی است و ثابت شده است که عملکردهای یادگیری و حافظه را مختل میکند.»
چرا موشهای جوان مقاومتر بودند؟
در مقایسه با موشهایی که با غذای معمولی تغذیه میشدند، حیوانات جوان و مسن پس از سه ماه مصرف رژیم غذایی پرچرب، وزن بیشتری اضافه کردند و علائم اختلال عملکرد متابولیک (کنترل ضعیف قند خون، افزایش پروتئینهای التهابی در بافت چربی و تغییرات میکروبیوم روده ) را نشان دادند. اما حافظه، رفتار و بافت مغز موشهای جوان تحت تأثیر غذای چرب قرار نگرفت. محققان این تحقیق معتقد است موشهای جوان میتوانند پاسخهای ضدالتهابی جبرانی را فعال کنند، در حالیکه موشهای مسن این توانایی را از دست دادهاند.
تهیه و تدوین: دکتر پریسا موسویان، کارشناس گروه بهبود تغذیه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز
