معماری قاجاری در دل کویر؛ شکوه صحن و گرمخانه مسجد حاجملارجبعلی اشکذر
مسجد تاریخی حاجملارجبعلی در محله توده اشکذر، از بناهای یادگار دوره قاجار با چهاردری ورودی، گرمخانه، ایوان و صحن و گنبد، بهروایت اسناد ملی به همت این واقف نیکوکار ساخته شده و با موقوفات گستردهای از باغات و اراضی کشاورزی، همچنان از مساجد معنوی و مورد اعتقاد اهالی این خطه به شمار میرود
مسجد حاجی ملارجبعلی دارای ایوانی تابستانی و گرمخانه و چهار دری ورودی با ستون هایی معتبر و صحن و گنبد است.
تاریخ این مسجدمربوط به دوره قاجار بوده و در محله توده اشکذر یزد، واقعشده است.
این بنای تاریخی همانطور که از اسم آن پیداست؛ توسط مرحوم حاج ملا رجبعلی فرزند میرزا عبدالله فراهانی الاصل مشهور به اشتری ساخته شده و دارای موقوفات زیادی از قبیل اراضی کشاورزی و باغات است.
به طوری که مشهور است حاج ملارجبعلی قبل ازساخت مسجد جهت فریضه حج عازم مکه بوده که به این وادی میرسند لذاجهت وضو و طهارت به قنات زیر زمینی محل میرود و همانجا همیان و کیسه پول خود را جا می گذرد و فراموش می کند که بردارد.
کاروان حرکت می کند و حاجی پس از مسافتی زیاد در حین راه یادش می آید که کیسه پولش در قنات جا گذاشته است ولی همسفران به او می گویند که کار گذشته است.
حاج ملارجبعلی همانجا نذر می کند که چنانچه برگشت و کیسه پول در جای خود باقی مانده باشد مسجدی در آنجا بسازد.
بعد از رفتن کاروانِ حاجیان؛ وقتی مردم وارد قنات می شدند به خاطر تاریکی و بر اثر خطای دید کیسه پول را به صورت اژدها می بینند. لذاتصمیم می گیرند درب قنات را ببندند تا اژدها بالا نیاید.!!!
این وضعیت ادامه می یابد تا حاج ملارجبعلی از مکه برمی گردد و می پرسد که چرا درب قنات را بسته اید که مردم آنچه را که مشاهده کرده بودند به او می گویند.
حاج ملارجبعلی درب ورودی قنات زیر زمینی را باز کرده و می بیند که کیسه پول در جای خود باقی مانده است و نذر خود را ادا می کند و ساخت مسجد را شروع می کند.
این مسجد یکی از مساجدی است که معنویت خاصی دارد ومردم اعتقاد زیادی به مورد نظر بودن مسجد توسط اهل بیت س دارند.
این مسجد کویری و باشکوه ؛بین سال های ۱۲۱۵ قمری(۱۱۷۹ شمسی) ،۱۳۳۰ قمری(۱۱۸۴ شمسی) ساخته شده است و دارای موقوفات متعدد شامل ۲۰ قفیز(حدود۱۹۰۰۰ متر مربع)باغات و اراضی کشاورزی و یک باب خانه در محله۷ توده(آب بند سابق) و ۸ جره میاه قنات اشکذر و ۵/۷ جره میاه قنات است.
هم چنین باغات و اراضی دیگری هم توسط اشخاص خیر وقف بر مسجد شده است و به موجب آن چه در حاشیه وقف نامه مذکور نوشته شده موسس و واقف آب انباربزرگ مشهور به آب انبار شیر توده مرحوم حاج ملارجبعلی بوده و واقف حسینیه جنب این مسجد به نام میرزا مهدی و واقف حسینیه جنب مسجدالرضا اشکذر که هم اکنون به صورت میدان در آمده به نام حاج میرزا بابا دو برادر زاده ایشان می باشند.
تاریخ فوت واقف بر اساس شواهد و تاریخ های مندرج در زیلوهای مسجد بین سال های ۱۲۵۸-۱۲۴۷ قمری (۱۲۱۰ – ۱۲۲۰شمسی)بوده است.
منبع :روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی استان یزد
